Aspekty etyczne w medycynie
(Jan Borowiec, Józef Grabski)  

14:00 - 14:10
Etyczne wyzwania w medycynie na początku trzeciego tysiąclecia
Jan W. Borowiec, Cardiothoracic Surgery Department, Uppsala University, Sweden.

14:15 - 14:25
Biopolityczne aspekty wartości i godności życia ludzkiego
J. Grabski, Seminarium bioetyki PTMwN, Instytut Polski w Duesseldorfie

14:30 - 14:40
Etyka lekarska
Walenty Święcicki, Anna Szyło (Kijów, Ukraina)

14:45 - 14:55
Dylematy etyczne lekarzy w aspekcie zmian finansowania opieki zdrowotnej w Polsce
Krzysztof Makuch, Naczelna Izba Lekarska

15:00 - 15:10
Aspekty etyczne i medyczne STOSOWANIa ŚRÓDKÓW ANTYKONCEPCYJNYCH W pracy Lekarza Rodzinnego
A. Dniestrzanska, Narodowy Uniwersytet Medyczny w Winnicy, Ukraina.

15:15 - 15:30 Przerwa

15:30 - 15:40
Etyka, prawo i medycyna w sieci Internet
Jarosław Kosiaty, M.D., Portal Medyczny Esculap.pl

15:45 - 15:55
Człowiek a choroba -- aspekty etyczne
Aleksander Wróblewski,Walenty Święcicki, Kijów, Ukraina

16:00 - 16:10
KSZTAŁTOWANIE KULTURY LEKARZA
M.Briziński, W.Pierwak, A.Mowczan, Instytut Ukraińskiego Stowarzeszenia Medycyny Ludowej w Kjowie

16:15 - 16:25
ETYCZNE ASPEKTY W PEDIATRII
Górnicka I., Kabaczyńska N., Chmielnicki Szpital Dziecięcy, Chmielnicki, Ukraina

16:30 - 16:40
Medycyna jako nauka i sztuka
Eugeniusz Gorbań, Walenty Swięcicki, Tatjana Kyslica (Kijow, Ukraina).

Etyczne wyzwania w medycynie na początku trzeciego tysiąclecia
Jan W. Borowiec, Cardiothoracic Surgery Department, Uppsala University, Sweden.

Ostatnie lata drugiego tysiąclecia zaznaczyły się w medycynie nie tylko spektakularnymi osiagnięciami ale też narastającymi konfliktami w zakresie etyczno-moralnym. Obserwujemy zachwianie integralności medycyny, która znalazła się pod nieustającym naciskiem i narastającym uzależnieniem od komercjalnych czynników (Moynihan R., Heath I. Selling sickness. BMJ 2002;324:886). Wpływ ten coraz bardziej jest widoczny zarówno wśród naukowców, lekarzy i innych grup zawodowych Służby Zdrowia jak również w kręgach dziennikarzy i polityków. Ci ostatni w imię doraźnych ekonomicznych korzyści pozwalają firmom farmaceutycznym i producentom sprzętu medycznego na finansowanie i kierowanie klinicznymi badaniami naukowymi i przejmowanie coraz większej roli w kształceniu podyplomowym personelu medycznego (Dissman W. The soft science of german cardiology. Lancet 2002;359:2027). Osobnym problemem jest kryzys zaufania jaki dotyka sfere medycznych badań naukowych. U jego podstaw leży; brak środków finansowych i wzrastające uzależnienie od niekiedy moralnie wątpliwego sponsoringu np przemysłu tytoniowego czy alkoholowego, coraz ściślejszy związek między nauką i polityką naukową, konflikty interesów między naukowcami, brak profesjonalizmu wśród dziennikarzy objawiający sie m.in. tendencją przyjmowania korelacji między czynnikami jako dowodu na związek przyczynowo-skutkowy (Anonymous. In science we trust. Nature Med 2001;7:871). Niejednokrotnie publikowane są artykuły zawierające półprawdy, niekiedy, choć rzadziej nawet oparte o jawne oszustwa jak to było w przypadku ponad 100 naukowych publikacji dotyczących leukemii i chłoniaka (Kennedy D. Good news, bad news. Science 2001;293:761, Birmingham K. Nature Med. 2001;7:875). Niemniej bulwersujące są mnożące się przykłady dyskryminacji populacji starszych ludzi nie tylko jeśli chodzi o badania naukowe ale również w dostępie do opieki medycznej (Tonks A. Medicine must change to serve an ageing society BMJ 1999;319:1450). Coraz ostrzej zarysowują się inne etyczne dylematy jak; genetyczny screening populacji, zasady i uwarunkowania badan naukowych nad komórkami macierzystymi, problematyka związana z możliwościami klonowania jak również tendencje do legalizacji mniej czy bardziej zmodyfikowanych form eutanazji. Część tych nurtujących środowisko medyczne spraw zostanie rozwiniętych w niniejszym wystąpieniu.

Biopolityczne aspekty wartości i godności życia ludzkiego
J. Grabski, Seminarium bioetyki PTMwN, Instytut Polski w Duesseldorfie

Biopolityka jest relacją nauk medycznych, norm moralnych i jurysprudencji we współczesnym społeczeństwie - wyrosła ona z interesow ludzkich w zakresie ochrony zdrowia, prawa, ekonomii i filozofii. Istotą jej jest otwartość na humanistyczne wartości oraz dialog przy szerokim spektrum poglądów w społeczności - dotyczących spornych spraw bioetyki. Od moralnie uzasadnionej biopolityki oczekuje się uporządkowania spornych problemów w duchu filozofii wartości i godności życia ludzkiego

Medycyna jako nauka i sztuka
Eugeniusz Gorbań, Walenty Swięcicki, Tatjana Kyslica (Kijow, Ukraina)

Medycyna jest sztuką opartą na podstawach naukowych. Nie jest jednak ani wyłącznie sztuką, ani wyłącznie nauka. Dotyczy to głównie medycyny stosowanej, klinicznej. Natomiast medycyna eksperymentalna bardziej zbliża się do pojmowania jej w kategoriach nauki (K. Imeliński, 1997).
Spory na ten temat,czy medycyna jet sztuka, czy nauka, wiążą się z filozofią i stylem podejścia do chorego człowieka.Człowieka bowiem nie można traktować jak maszynę biofizyczną lub biochemiczną, ktorą można „naprawiac”.
Istnieją jakieś wyższe formy jedności i łączności między psychika i ciałem człowieka, których istota oraz mechanizmy nie zostały jeszcze wyjaśnione przez naukę. Wiedza o nich pochodzi głównie z obserwacji klinicznych.
Wyższe formy jedności psychiki z ciałem przejawiają sią wielorako. Psychika wywiera wpływ na funkcjonowanie ciała, ale i ciało wywiera wpływ na psychikę. Istnieje wiele obserwacji świadczących o pozytywnym lub negatywnym wpływie przeżyć psychicznych człowieka na jego zdrowie.
Także i ciało wywiera wpływ na psychikę. Relaksacja ciała wywiera wpływ wyciszajacy, natomiast ćwiczenia cielesne wywierają wpływ stymulujacy na psychike.
Rewolucja naukowo – techniczna sprawiła, że w ostatnich dwóch wiekach medycyna jako nauka wspaniale się rozwinęła. Stosuje się coraz to precyzyjniejsze metody badania pozwalające nea wykrycie coraz subtelniejszych odchyleń w strukturze i funkcjonowaniu organizmu człowieka. Nowoczesne aparaty pozwalają na wykrycie i lokalizację zmian chorobowych oraz na długotrawałe monitorowanie czynności poszczególnych narzadów.
Na chorobę u człowieka składaja się jakby dwa składniki. Składnik fizyczny polegający na zakłóceniu funkcji lub na zmianach strukturalnych tkanek w narządach i układach oraz składnik duchowy, psychiczny, polegający na cierpieniu związanym z chorobą, niepokojach, obawach i pragnieniu zrozumienia i pomocy. Medycyna naukowa skoncentrowała się na rozpoznaniu i leczeniu składnika fizycznego. Mając do dyspozycji wspaniałe metody diagnostyczne i lecznicze lekarze stali się „inżynierami ciała”, którzy coraz mniej uwagi poświęcają zaspokojeniu psychicznych potrzeb i oczekiwań pacjentów przyjmując, że ustąpią one automatycznie w miarę stosowania leczenia.
W obecnej fazie rozwoju medycyna jako sztuka na podstawach naukowych pilnie wymaga przywrócenia równowagi w zakresie niesienia pomocy choremu w wymiarze fizycznym i psychicznym. Można tu osiagnąć poprzez należyte kształtowanie relacji lekarz – pacjent w których osobowość lekarza jest niezbędnym czynnikiem do uruchomienia przez niego rezerw zdrowia tkwiących w organiźmie.
W wiek XXI medycyna powinna wkroczyć jako sztuka oparta na podstawach naukowych, korzystająca ze wszelkich dostępnych metod niesienia pomocy choremu człowiekowi, a zwłaszcza potrafiąca – poprzez należyte przygotowanie lekarza oraz jego relację z chorym – mobilizować ogromne rezerwy zdrowia tkwiące w organiźmie człowieka w postaci mechanizmów samoregulujących, samonaprawczych i odpornościowych.

Dylematy etyczne lekarzy w aspekcie zmian finansowania opieki zdrowotnej w Polsce
Krzysztof Makuch, Naczelna Izba Lekarska

Zawód lekarza jest od wieków ściśle związany z etyką opartą na zasadzie "salus aegroti suprema lex est". Jej zapisy znalazły miejsce w Kodeksie Etyki Lekarskiej uchwalonym na III Krajowym Zjeżdzie Lekarzy w 1993 roku.Zmiany w funkcjonowaniu opieki zdrowotnej które zaszły w ostatnich latach w Polsce ograniczyły dostępność do świadczeń medycznych i w konsekwencji przyzcyniły się do dylematów etycznych lekarzy. Z jednej strony oczekiwane przez społeczeństwo nowoczesne postępowanie medyczne, a z drugiej radykalne ograniczenia przez płatnika bądż dyrektora ZOZ zakresu lub ilości procedur medycznych. Jak zatem pomóc lekarzom w wypełnianiu ich medycznego powołania?. Czy nowa ustawa o ubezpieczeniu w NFZ te problemy rozwiąże czy jeszcze pogłębi? Czy proces integracji z Unią Europejską stworzy warunki do poprawy opieki medycznej nad polskim społeczeństwem?

Etyka lekarska
Walenty Święcicki, Anna Szyło (Kijów, Ukraina)

Przysięga Hipokratesa, która jest pierwszym kodeksem etyki lekarskiej, zawiera wiele elementów uniwersalistycznych. Lekarz zobowiązuje się w niej do udzielenia pomocy cierpiącemu człowiekowi niezależnie od jego rasy, religii, narodowości, przynależności do partii politycznych lub też posiadanej pozycji społecznej (K.Imieliński). Medycyna jest sztuka, która wyraża się w działaniach praktycz-nych. Nie zajmuje się ona analizami koncepcji dobra dla niego samego, lecz analizą dróg i środków osiągnięcia dobra dla człowieka. Do niedawna wersja Hipokratesa relacji lekarz-pacjent dostarczała ram, w jakich odbywała się praktyka lekarska. W wersji tej lekarz dominował nad pacjentem. Była tam mowa jedynie o odpowiedzialności lekarza za pacjenta, natomiast nie było nic o prawach pacjenta. Może dlatego, że lekarz był skłonny myśleć w kategoriach potrzeb i dobra pacjenta. Podejście to ulega zmianie w ostatnich dekadach, przy czym opracowane są karty praw pacjenta. W nowej etyce medycznej najbardziej fundamentalnym tematem jest także to, że każdy człowiek posiada prawo do opieki zdrowotnej.
Fundamentem dla działalności lekarskiej jest wiara w wartość człowieka oraz wartość własną. Nie tylko leczenie, ale także łagodzenie cierpienia innego człowieka jest szczególną wartością i darem, który posiada lekarz. Podejmowanie decyzji wmedycynie zawsze miało i ma wymiar moralny.
W związku z tym duże znaczenie ma przyswojenie zawodowego zachowania w czasie studiów lekarskich oraz w praktyce lekarskiej. Umiejętności te można jedynie przyswajać stopniowo, przy czym są one trudne do testowania. Towarzyszą przyswajaniu kompetencji a przejawiają się w empatii i zrozumieniu oraz dojrzałym zaufaniu i odpowiedzialności za życie innych. Są też one regulowane przez etykę lekarską, która steruje zachowaniem lekarza.
Oprócz skodyfikowanych zasad etyki lekarskiej regulatorem zachowań lekarskich są także wzorce osobowe wielkich lekarzy humanistów. Typowym ich przykładem jest osoba Alberta Schweitzera wraz z jego etyką czci dla życia. Według Schweitzera, który w swym życiu realizował zasady głoszonej przez siebie etyki, człowiek chory pragnie, aby lekarz "pochylił się" nad nim, okazał mu życzliwość i zrozumienia dla jego cierpienia. Lekarz ten ma nie tylko leczyć, lecz ma rozumieć chorego, być jego przyjacielem, doradcą i opiekunem. W nich właśnie rozwija on w sobie i przejawia we współżyciu z ludźmi najlepsze cechy swego człowieczeństwa. Spotkanie się ludzi w ich człowieczeństwie, a więc w relacjach osobowych lekarz-pacjent, jest podstawą kultury humanistycznej oraz jest ważne dla sensu życia. Cóż może być piękniejszego i bardziej humanitarnego niż udzielenie pomocy zranionemu lub choremu człowiekowi, nawet - jeśli na polu bitwy - należy on do nieprzyjacielskiego obozu. Powyższy przykład wskazuje dobitnie na elementy współczesnego uniwersalmu zawarte od wielu wieków w zasadach etyki lekarskiej.

Etyka, prawo i medycyna w sieci Internet
Jarosław Kosiaty, M.D., Portal Medyczny Esculap.pl

Każdy z nas lekarzy zna zarówno gorzkie łzy porażki jak i radosne łzy szczęścia. Spotykamy jednak niekiedy w naszej praktyce medycznej problemy, na które na próżno szukamy odpowiedzi w przepisach prawnych, standardach postępowania, naukowych zaleceniach. Wtedy jedynym powiernikiem naszych wątpliwości i problemów pozostaje nasze sumienie.
Z pomocą w trudnych sytuacjach przychodzi lekarzom serwis internetowy "Etyka, prawo i medycyna", dostępny pod adresem: www.esculap.pl/etyka
Znalazły się w nim opisy ponad 50 problematycznych przypadków, dotyczących m.in. zachowania tajemnicy lekarskiej wobec pracodawcy pacjenta, transplantacji narządów, przedłużania intensywnej terapii, sterylizacji, sztucznego zapłodnienia, matek zastępczych, zakażenia HIV, udziału w eksperymentach naukowych, manipulacji genetycznych, przymusowego leczenia i wiele innych.
Każdy z opisanych w serwisie przypadków przedstawiony został w świetle prawa międzynarodowego, etyki lekarskiej oraz moralności największych religii: katolickiej, protestanckiej, żydowskiej, muzułmańskiej i buddyjskiej. W przygotowaniu poszczególnych opisów wzięli udział m.in.:
• ze strony religii katolickiej - profesor bioetyki Kliniki Gemelli Katolickiego Uniwersytetu "Sacre Coeur" w Rzymie, monsignore Elio Sgreccia,
• ze strony religii protestanckiej - profesor Jean-Francois Collange z Wydziału Teologii Protestanckiej w Strasburgu,
• ze strony religii żydowskiej - rabin Albert Guigui z Centralnej Gminy Żydowskiej w Brukseli,
• ze strony religii muzułmańskiej - doktor Fakher Ben Hamida, dyrektor CNRS (francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych) i członek Francuskiego Komitetu Konsultacyjnego do Spraw Etyki
• ze strony religii buddyjskiej - Jacques Martin, przewodniczący Związku Buddystów Francji.
Ponieważ jednak część pracowników służby zdrowia i studentów nie chce w życiu zawodowym opierać się na wzorcach religijnych, dlatego też zaprezentowany również został punkt widzenia moralności laickiej i agnostycznej. Tego trudnego zadania podjął się Roger Leray, były wielki mistrz loży masońskiej "Wielki Wschód Francji", członek Francuskiego Komitetu Konsultacyjnego do Spraw Etyki, który zgodził się wyjaśnić podstawowe aspekty zagadnienia "zdeterminowanej wiary w człowieka i we wspólność interesów".
Tak wszechstronne przedstawienie rozmaitych problemów z zakresu etyki, prawa i medycyny nie byłoby możliwe bez oparcia się o materiały zaczerpnięte z publikacji "Medycyna a prawa człowieka". Książka ta, wydana pod patronatem Rady Europy i przy porozumieniu z Europejskim Sekretariatem ds. Wydawnictw Naukowych (SEPS), jest owocem pracy lekarzy, naukowców, bioetyków oraz przedstawicieli różnych wyznań z całej Europy.
Prezentowany na V Światowym Kongresie Polonii Medycznej, serwis internetowy „Etyka, prawo i medycyna” został również dodatkowo wzbogacony o liczne opinie polskich lekarzy i autorytetów moralnych. Powstanie serwisu zadedykowane było pamięci tragicznie zmarłego w ubiegłym roku Marka Kotańskiego, który przez wiele lat niósł bezinteresowną pomoc ludziom przewlekle chorym, osobom uzależnionym od narkotyków oraz nosicielom HIV i chorym na AIDS.

ETYCZNE ASPEKTY W PEDIATRII
Górnicka I., Kabaczyńska N., Chmielnicki Szpital Dziecięcy, Chmielnicki, Ukraina

Nasz czas, – czas naukowo-technicznej rewolucji, która rujnuje równowagę życia w wielu jej warstwach, także i w medycynie, bierze górę techniczne myślenie. To doprowadza do podstawowego przeciwstawienia – wielki progres w sferze wysokich technologij przy wyraźnym opóźnieniu rozwoju kultury klinicznego myślenia. Z drugiej strony zatraca się akceptacja pacjenta, osobliwie małego, jako substancji duszy i ciała.
Trzydzieści lat temu w epokę narodzenia współczesnej bioetyki przysięga Hipokratesa była podstawą wszelkiej medycznej etyki, która łączyła wszystkich doktorów niezależnie od narodowości, kulturowej czy religijnej przynależności. Ta przysięga mieściła pięć podstawowych wymagań, którymi musiał żyć każdy przyszły doktor: 1) zobowiązania młodego doktora w stosunku do swego nauczyciela; 2) zakaz wyjawiania doktorskiej tajemnicy; 3) działań jakie mogą doprowadzić do moralnej czy fizycznej szkody chorego lub jego krewnych; 4) wierność profesji; 5) kolegialność interesów chorego.
Na wielki żal w nasz czas, kiedy etyczne reguły nie odpowiadają rynkowym realiom, pomoc medyczna stała się obiektem sprzedaży-kupowania. Dlatego właśnie teraz bardzo aktualne są pytania bioetyki, chrześcijańskiej moralności, prawa naturalnego. Osobliwie aktualne są one w pediatrii. Medyczny personel jest zmuszony codziennie rozwiązywać pytania o stosunkach z rodzicami, chorymi dziećmi, ich krewnymi. Dla dzieci starszego wieku choroba jest zawsze dramatycznym momentem, który przestrasza także ich rodziców, dziecko wiele rozumie, czegoś się boi, nie zawsze mówi prawdę. Ono często protestuje przeciw interwencjom przynoszących ból, a rodzice nie zawsze rozumieją poleceń lekarza. Właśnie dlatego tak ważna jest dla doktora-pediatra umiejętność ustanowienia żywego kontaktu, emocjonalno-ciepłego ludzkiego stosunku z dzieckiem i jego rodzicami, „usłyszeć duszę” małego pacjenta – jest to proces, kiedy dziecko poznaje się, a nie tylko zastosowuje się do niego zestaw wyuczonych formuł, analiz, wyników badań. Zamiana żywej rozmowy z dzieckiem na dośledzenie paraklinicznych wyników bardzo często prowadzi do jatrogenii, pogarszając tym samym nie tylko psychologiczny, ale tak że i somatyczny status małego pacjenta. Zrozumienie możliwe tylko wtedy, gdy doktor-pediatra posiada nie tylko wiedzę, ale również kulturę osobistą.
Nie zważając na to w akademiach medycznych więcej troszczy się o wiedzę, niż o duchowo-moralny poziom doktora, zapominając przy tym, że nie wolno leczyć ciała, nie lecząc duszy. A przecież właśnie takie współprzeżywanie razem z rodzicami dziecka jego choroby bardzo często ma ogromny pozytywny psychoterapeutyczny wpływ, rodzi optymizm, wolę aktywnej współpracy z doktorem w walce z chorobą. Odwrotnie zaś, leczenie nie przyniesie oczekiwanych owoców, kiedy zabraknie impretingu między doktorem a dzieckiem i jego rodzicami. Warto tu przytoczyć wiadomą wypowiedź W. M. Bechtieriewa: „Jeśli choremu po rozmowie z doktorem nie staje się lżej, to on nie jest doktorem”. Dzisiaj u nikogo nie budzi wątpliwości fakt uzdrowicielskiego efektu za rachunek wpływu doktora na pacjenta, przy czym dotyczy to wyników różnych rodzajów leczenia, nie tylko funkcjonalnej patologii w pediatrii, ale także organicznej.
W obecnym czasie osobliwą etyczną aktualność w medycynie mają przede wszystkim zagadnienia prenatalnej diagnostyki dla eliminacji uszkodzonego płodu, również prenatalnego określenia płci dziecka, nie mających na celu diagnostyki spadkowych chorób związanych z płcią, lecz dla zrodzenia dzieci tylko określonej płci.
Ściśle związane z tym zagadnieniem jest inne – rozwój nowego ludzkiego organizmu in vitro, z następującą implantacją zygoty do matki. Rozwinięte technologii wnoszą bardzo niebezpieczną tendencję w medycynie – sprowadzenia ludzkiego życia do technicznego materiału, którym można manipulować. Dlatego ważne jest, aby medycyna trzeciego tysiąclecia kierowała się zasadami chrześcijańskiej moralności. Zawsze należy pamiętać, że Bóg stworzył człowieka jako byt duchowo-fizyczny (ciało z prochu ziemi, w które tchnął oddech życia – duszę). Przyszłość medycznej etyki powinna ukazywać świętość ludzkiego życia w jej relacjach do człowieka (pacjenta) zgodnie z nauką Biblii: „Nie czyń bliźniemu co tobie nie miłe”.

Człowiek a choroba -- aspekty etyczne
Aeksander Wróblewski,Walenty Święcicki, Kijów, Ukraina

Można bez żadnego ryzyka przyjąć, że od momentu, gdy człowiek jako gatunek biologiczny uzyskał zdolność uświadomiania sobie swojego samopoczucia i stanu zdrowia, ukształtował równocześnie negatywną postawę emocjonalną wobec choroby. Rozwój społeczny spowodował konieczność podziału ról według zasady, że ‘każdy może być chory, ale tylko niektórzy potrafią choroby leczyć’. Stopniowo następowała coraz pełniejsza personifikacja boskiej siły, zaczęto też uznawać zdolność oddziaływania niektórych osób na zdrowie. Tym samym nastąpiło przeniesienie stosunku emocjalnego z sił nadprzyrodzonych na konkretnych ludzi - kapłanów, szamanów, znachorów czy lekarzy.
Nie ma zawodów ważniejszych i mniej ważnych, ale zawsze usługobiorca powinien mieć więcej praw niż usługodawca. Dlatego aktor ma służyć widzowi, nauczyciel - uczniowi, lekarz - pacjentowi, nigdy odwrotnie.

Aspekty etyczne i medyczne STOSOWANIa ŚRÓDKÓW ANTYKONCEPCYJNYCH W pracy Lekarza Rodzinnego
A. Dniestrzanska, Narodowy Uniwersytet Medyczny w Winnicy, Ukraina.

Kodeks Etyki Lekarskiej mówi wyraznie: ”Powołaniem lekarza jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego, zapobieganie chorobom, leczenie chorych oraz niesienie ulgi w cierpieniu”. Dziś, w związku z postępem medycyny, jest większa świadomośc ludzi co do własnego zdrowia, co wymaga realizacji programów kompleksowych badań, zabiegów diagnostycznych, leczniczych czy programów koordynowanych przez jednego lekarza rodzinnego.
Spośród etycznych problemów dotyczących pracy lekarza rodzinnego szczególnie ważnymi są pytania, związane z zastosowaniem sródków antykoncepcyjnych i planowania rodziny.
Dla każdej rodziny największą wartością powinno być dziecko. Wielka troska o potomstwo jest cechą określajacą dobrych rodziców, silne państwo, normalne rozwięte społeczeństwo ludzkie.
Ze względu na to część lekarzy rodzinnych współpracuje z Kongregacją Misjonarzy Medycznych w programie „Teen Star - Sexual Teaching in the context of Adult Responsibility”. Pozytywnym aspektem ich działania jest wprowadzenie „owulacyjnej” metody  antykoncepcyjnej.

KSZTAŁTOWANIE KULTURY LEKARZA
M.Briziński, W.Pierwak, A.Mowczan, Instytut Ukraińskiego Stowarzeszenia Medycyny Ludowej w Kjowie

Proces kształtowania kultury lekarza jest zjawiskiem wielopłaszczyznowym, o czym świadczy doświadczenie zdobyte w tym zakresie w Instytucie Medycyny Ludowej w Kijowie.
Na początku działalnosci Instytutu przyjęto zasadę, że kwestie kształcenia oraz wychowania humanistycznego i filozoficzno-deontologicznego były prezentowane tak samowyraziście jak i zagadnienia dotyczące medyczno-biologicznego przygotowania zawodowego przyszłych lekarzy. Za bardzo ważne uznano zgłębienie przez nich wielowiekowego bogactwa mądrości ludowej, troskliwego stosunku do człowieka zdrowego i chorego, osiągnięć medycyny ludowej wszystkich narodowości mieszkających na Ukrainie, m.in.Ukraińców, Polaków, Hucułów, Bułgarów, Słowaków i in. Wykorzystanie doświadczeń Instytutu w sferze koncepcyjnego i praktycznego urzeczywistnienia sposobów kształtowania kulury lekarza znalazło odzwierciedlenie w planowym systemie aktywnych form kształtowania osobowości przyszłego lekarza w szerokich kręgach spoleczności medycznej. W 1998 r. powstało Centum kształtowania osobowości studenta - przyszłego lekarza i sformułowano koncepcję kształtowania osobowości lekarza XXI wieku. Jej założenia legły u podstaw organizacji w latach 2000-2002 Ogólnoukraińskich konferencji naukowo-praktycznych wyższych uczelni medycznych Ukrainy. W trakcie tych konferencji wypracowano zlecenia zarówno dla wykładowców wyższych uczelni o profilu medyczno-biologicznym, jak i dla spoleczności medycznej. Naszym zdaniem, przedstawiona powyżej działalność Instytutu oraz doświadczenie wykładowców i studentów w zakresie kształtowania kultury lekarza-humanisty odpowiadają sensowi znanych słów Francois Rabelais "Nauka bez sumienia pustoszy duszę".
Wykorzystanie w pracy dydaktycznej i działalności naukowo-badawczej osiągnięć wybitnych lekarzy-filozofów, doświadczeń medycyny ludowej, jak i uświadomienie sobie problemów rozwoju współczesnej medycyny jest dostatecznie sprawdzoną drogą i gwarancją ukształtowania osobowości lekarza o wysokiej kulturze w XXI wieku.

Programm Kongresu