DocJobs - Niemiecki lekarz z polskim paszportem

Pawel Mroczkowski

Uwagi ogolne

Podstawowym uwarunkowaniem perspektywy warunkow zatrudnienia w Niemczech jest sytuacja na tutejszym rynku pracy. Wprawdzie istnieja rozne uwarunkowania formalne, jednakze sposob ich praktycznego zastosowania zalezy wlasnie od stosunku popytu i podazy w danym czasie i regionie.

W chwili. gdy powstaje niniejszy material (jesien 2002), w Niemczech mowi sie o braku lekarzy, szczegolnie specjalistow. To sytuacja zupelnie nowa, przez dziesieciolecia mowiono o nadmiarze lekarzy, o ich zalewie. W ciagu kilkunastu miesiecy czesc ogloszeniowa niemieckiej Gazety Lekarskiej (Deutsches Ärzteblatt) z ofertami wolnych miejsc pracy znacznie powiekszyla swoja objetosc. Rozne sa przyczyny obecnego stanu rzeczy, najczesciej wymieniane sa nastepujace czynniki:
- zle warunki pracy – fikcyjne normy czasu pracy, bezplatne nadgodziny, skromnie lub w ogole wynagradzane dyzury, wyzysk.
- hierarchiczna struktura klinik, ograniczone mozliwosci awansu,
- spadek konkurencyjnosci pracy klinicznej w zestawieniu z alternatywnymi formami zatrudnienia: przemysl farmaceutyczny, ubezpieczenia, administracja, firmy doradcze
- atrakcyjniejsze warunki pracy w innych krajach Europy i w USA, stosunkowo latwo dostepnych dla lekarzy niemieckich

Trudno przewidziec, jaki bedzie dalszy rozwoj sytuacji. Z jednej strony wprowadzenie w zycie wyroku Europejskiego Trybunalu Pracy w sprawie zaliczenia dyzurow lekarskich do nominalnego czasu pracy spowodowac ma koniecznosc stworzenia kilkunastu tysiecy nowych etatow i zapewnienia zrodel ich finansowania w lacznej wysokosci powyzej 1 miliarda euro. Z drugiej strony wprowadzenie nowego systemu rozliczen z kasami chorych (DRG) i ogolny kryzys systemu zabezpieczenia spolecznego powoduje koniecznosc likwidacji znacznej czesci lozek szpitalnych (niektorzy eksperci wymieniaja wielkosci rzedu 30%), co pociagnac musi za soba odpowiednie redukcje personelu. Niemcy sa wiec wzglednie interesujacym krajem, by przeniesc sie do nich teraz, jak bedzie za kilkanascie miesiecy lub kilka lat, nikt nie jest w stanie przewidziec.
Dodatkowa niewiadoma jest ostateczna perspektywa przystapienia Polski do Unii Europejskiej. Wprawdzie siedmioletni okres przejsciowy w dostepie do rynku pracy jest praktycznie przesadzony, ale juz znacznie trudniej znalezc ostateczne stanowisko w sprawie ekwiwalencji wyksztalcenia i dyplomow.

Warunki wykonywania zawodu w Niemczech

Podstawowym warunkiem pracy w Niemczech jest bardzo dobra znajomosc jezyka. Musi ona byc wystarczajaca do:
- pelnego uczestnictwa w codziennej pracy kliniki, odprawach, wykladach, ksztalceniu, telefonicznego zalatwiania terminow i konsultacji, zbierania wywiadu, uzyskiwania zgody na leczenie, odpowiadania na pytania pacjentow, rodziny i firm ubezpieczeniowych,
- dyktowania na magnetofon pelnej dokumentacji lekarskiej, szczegolowych opisow zabiegow, konsultacji, korespondencji urzedowej,
- zalatwiania wszystkich spraw urzedowych.
Decyzja o podjeciu pracy w Niemczech bez wystarczajacej znajomosci jezyka jest bledem, powoduje olbrzymi handicap na starcie i jest przyczyna niekonczacych sie stresow. Dobra okazja do wyszlifowania jezyka (nie mylic z nauka) jest prakyka podczas studiow badz stypendium naukowe.

Nastepne wymogi sa natury formalnej. Aby dotknac sie do niemieckiego pacjenta potrzebne sa nastepujace dokumenty:
1. prawo wykonywania zawodu (Berufserlaubnis)
2. pozwolenie na prace (Arbeitserlaubnis)
3. pozwolenie na pobyt (Aufenththaltserlaubnis)

Ad. 1
Obywatel kraju nie nalezacego do Unii Europejskiej praktycznie nie ma szans na uzyskanie stalego prawa wykonywania zawodu (Approbation). W takiej sytuacji istnieje mozliwosc uzyskania czasowego prawa wykonywania zawodu na podstawie §10 Federalnego Prawa o Zawodzie Lekarza (BÄO, Bundesärzteordnung).. W przypadku obywateli polskich najczesciej zastosowanie znajduja podpunkty o:
- ksztalceniu lekarzy z krajow rozwijajacych sie
- potrzebie zabezpieczenia zaopatrzenia medycznego ludnosci
- malzenstwie z obywatelem Niemiec.
O ile BÄO jest ustawa ogolnoniemiecka, to przepisy wykonawcze obowiazuja odrebnie dla kazdego z krajow zwiazkowych (landow). Istnieja tu ogromne roznice zarowno w liczbie i rodzaju wymaganych dokumentow i tlumaczen (przed rozpoczeciem zlecania tlumaczen przysieglych w Polsce nalezy sprawdzic, czy zostana one uznane, urzedy z reguly preferuja tlumaczenia miejscowych tlumaczy przysieglych, ktorzy maja odpowiednie wytyczne), jak i w czasie rozpatrywania wniosku, ktory moze trwac od kilku tygodni do ponad pol roku. Wykaz instytucji terytorialnie odpowiedzialnych za wydawanie pozwolen znajduje sie na stronach Federalnej Izby Lekarskiej (Bundesärztekammer). Urzedy te sa organami administracji danego kraju zwiazkowego (landu), niezaleznymi od izb lekarskich. Szczegolnie zla slawa cieszy sie tu Polnocna Nadrenia – Westfalia (Nordrhein-Westfalen). Koszt uzyskania ww. pozwolenia to z reguly 100-300 Euro.

Ad. 2
Pozwolenie na prace jest dokumentem wtornym do pozwolenia na wykonywanie zawodu, jednakze obwarowanym wlasnymi ograniczeniami (szczegoly tutaj – link do przeslanego dokumentu pdf). Ogolnie, by zatrudnic obywatela PL pracodawca musi wykazac, ze dany etat rozpisal (zwykle ogloszenie w Gazecie Lekarskiej) oraz ze nie ma zadnego stosownego kandydata z EU (tu urzad pracy zaproponuje wszystkie kobiety po urlopach wychowawczych etc.). Warto spojrzec na oferty publikowane na stronach Urzedu Pracy (Arbeitsamt), gdzie podana jest data wplyniecia oferty. Jesli czeka ona od kilku miesiecy, prawdopodobienstwo zgody na zatrudnienie obywatela PL jest duze. Ogolnie rzecz biorac, w chwili obecnej wolne miejsca pracy istnieja we wschodniej czesci Niemiec (ex-NRD) – prawie wszedzie oraz w malych szpitalach na terenie zachodniej czesci Niemiec. W ex-NRD zarabia sie ok 10-13% mniej niz w czesci zachodniej, jednakze nieco nizsze sa koszty utrzymania (szczegolnie jesli ktos zdecyduje sie na mieszkanie w bloku) i oczywiscie troche blizej do Polski. Szanse na zatrudnienie w klinikach uniwersyteckich (mozliwosc odpowiedniej kariery naukowej) istnieje w chwili obecnej tylko w nielicznych specjalnosciach (np. radioterapeuci).

Ad. 3.
Po uzyskaniu dwoch poprzednich zezwolen, pozwolenie na pobyt jest prawie formalnoscia. Z reguly najpierw w ambasadzie RFN otrzymuje sie trzymiesieczna wize, ktora wlasciwy terytorialnie Urzad d/s Cudzoziemcow zamienia na pozwolenie na pobyt. W przypadku zatrudnienia na etacie (nie stypendium) nalezy tez wystapic o karte podatkowa (Steuerkarte), nastepuje to w momencie zameldowania sie. Po osmiu latach legalnego pobytu w Niemczech istnieje mozliwosc wystapienia o obywatelstwo niemieckie. Wczesniej z reguly wymagane jest zrzeczenie sie dotychczasowego obywatelstwa. Wielu Polakow po nadaniu obywatelstwa niemieckiego wystepuje o ponowne nadanie obywatelstwa polskiego. Szczegolowych informacji nalezy szukac w polskich placowkach konsularnych (link do strony glownej ambasady w Berlinie).
Oficjalnie w Niemczech wciaz istnieje zakaz rekrutacji (Anwerbestop) pracownikow spoza UE. Oznacza to, ze oficjalnie do Niemiec nie ma prawa wjechac obywatel kraju spoza EU w celu podjecia pracy. W praktyce zlozenie w ambasadzie niemieckiej wniosku wizowego wraz z umowa o prace jest powszechnie akceptowana praktyka.

Specjalizacje
leza w gestii wlasciwej terytorialnie izby lekarskiej. Ma ona zupelna swobode w uznawaniu czesci lub calosci szkolenia specjalizacyjnego odbytego w Polsce. Najbardziej optymistyczny wariant polega na rocznym szkoleniu zakonczonym egzaminem ( z reguly latwiejszym niz w Polsce), najmniej optymistyczny na powtarzaniu calego szkolenia (5-6 lat). Wazne jest przedlozenie mozliwie najwiekszej liczby dokumentow potwierdzajacych kwalifikacje (opisy poszczegolnych wykonanych zabiegow, badan, stazy, szkolen, konferencji). Niemiecki system dokumentacji wykonanych swiadczen jest absolutnie pedantyczny i pozadana w Polsce lista zabiegow z pieczatka kierownika specjalizacji staje sie czesto malo znaczacym swistkiem, jesli w zanadrzu nie mamy wszystkich opisow zabiegow, badan etc. Poczatkiem staran jest pobranie z odpowiedniego organu polskiego (i przetlumaczenie) karty specjalizacyjnej wraz z programem specjalizacji.

Placa w Niemczech zalezy, przynajmniej do momentu otrzymania wlasnej kliniki, od grupy zaszeregowania i wieku pracobiorcy. Grupa zaszeregowania podawana jest czesto w tekscie oferty pracy, jej przeliczenie na konkretny pieniadz znalezc mozna tutaj dla zachodniej czesci Niemiec (BAT-W) lub tutaj (BAT-O) dla wschodniej czesci. Mozna przyjac, ze po oplaceniu podatku, ubezpieczenia spolecznego i chorobowego, na reke zostaje z reguly ok. polowy wyliczonej sumy, ale tutaj istnieje spore pole do popisu dla doradcow podatkowych.

Praca w Niemczech to wyzwanie. Moze ona stanowic powod do satysfakcji, moze ona byc przyczyna kleski. W Niemczech czesci nonsensow polskiej sluzby zdrowia nie mozna spotkac, czesc spotyka sie na kazdym kroku, a istnieje tez spora czesc nonsensow wlasciwych tylko temu systemowi. Zeby tu pracowac i dobrze sie czuc, trzeba Niemcy lubic. I jak zwykle, obcokrajowiec musi byc troche lepszy od tubylca. Troche. Ale Niemcy daja sie lubic...

Powyzszy material nie ma charakteru dokumentu prawnego, korzystanie z zawartych w nim informacji odbywa sie na wylaczna odpowiedzialnosc korzystajacego.

Opracowal Pawel Mroczkowski dla listy Polmed, wrzesien 2002
Transkrypcja internetowa Jakub Bodziony

© Pawel Mroczkowski, 2002