Według przepisów Imigracyjnych (Immigration Rules) wszyscy cudzoziemcy, którzy podlegają brytyjskim przepisom o kontroli imigracyjnej tzn. muszą posiadać wizę brytyjską , obowiązani są uzyskać pozwolenie na pracę w przypadku chęci podjęcia pracy zarobkowej na terenie Wielkiej Brytanii. W Wielkiej Brytanii politykę zatrudnieniową państwa realizują wspólnie Departament Imigracji i Narodowości (Immigration and Nationality Directorate – IND) oraz Departament Pozwoleń na Pracę (Work Permits UK) Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Home Office).

Zezwolenia na pracę

Obywatele krajów nie należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (European Economic Area – EEA), przybywający do pracy w Wielkiej Brytanii, do pracodawcy zlokalizowanego na terenie Wielkiej Brytanii, muszą otrzymać zezwolenie na pracę przed wjazdem do kraju.

Prawo do podjęcia pracy jest wydawane tylko w przypadku posad, które wymagają uznanego poziomu kwalifikacji zawodowych kadr zarządzania i administracji wyższego i średniego stopnia, wysoko wykwalifikowanych specjalistów i specjalistycznych zawodów technicznych. I tak zezwolenia na pracę wydawane są wyłącznie następującym kategoriom osób:

• posiadającym, potwierdzone odpowiednim dokumentem, wysokie kwalifikacje zawodowe,
• wysokokwalifikowanym inżynierom i technikom o rzadkiej specjalizacji,
• zatrudnionym na kierowniczych stanowiskach w firmach (członek zarządu, szef firmy),
• zatrudnionym w zawodach, na które istnieje dodatkowe zapotrzebowanie w kraju i prawdopodobnie na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Spis tych zawodów został zamieszczony na tzw. liście „Shortage Occupations” ,
• innym osobom wobec których decyzję podejmuje IND, kierując się narodowym interesem Wielkiej Brytanii.

Procedura wydawania stanowi, że uprawnionym do podejmowania działań w tym zakresie i do kontaktów z IND jest wyłącznie przyszły pracodawca. Przepisy nie zezwalają na rozpatrywanie aplikacji pochodzących od indywidualnych osób (cudzoziemców/pracowników) oraz od zagranicznych firm zatrudniających pracowników, które mają zamiar zawrzeć kontrakt z brytyjskim pracodawcą na zatrudnienie specjalistów, usług połączonych z eksportem siły roboczej itp.

Przy wydawaniu zezwolenia na pracę, IND kieruje się następującymi zasadami:

• przyszły pracodawca jest odpowiedzialny za rzetelność informacji o pracowniku,
• pracodawca wykazuje, iż rzeczywiście istnieją wolne miejsca pracy w jego zakładzie,
• pracodawca musi wykazać, że nie miał możliwości zapełnienia wolnych miejsc pracy w firmie miejscową siłą roboczą, z uwagi na kryterium wykształcenia, rodzaju specjalności, doświadczenia,
• pracodawca musi udowodnić, ze czynił starania zapełnienia wolnych miejsc pracy w firmie pracownikami z innych regionów Wielkiej Brytanii lub innych państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego,
• rozpatrują aplikacje wystawione wyłącznie na nazwisko konkretnego pracownika oraz wskazujące konkretnie miejsce pracy w firmie. Odrzucane są aplikacje zbiorowe w ramach kontraktów zbiorowych.

W związku ze szczególnym zapotrzebowaniem na osoby zatrudnione w zawodach zamieszczonych na liście „Shortage Occupations”, procedura wydawania zezwoleń na pracę w zawodach w tej listy, jest znacznie uproszczona i krótsza. Pracodawca nie musi wykazywać, że w jego zakładzie istnieją wolne miejsca pracy, ani że nie miał możliwości ich zapełnienia obywatelami Zjednoczonego Królestwa bądź Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Nie musi on również podawać do publicznej wiadomości informacji o poszukiwaniu pracownika na stanowisko wymagające zatrudnienia specjalisty z ww. listy.

Pracodawca, który chce zatrudnić cudzoziemca lub grupę cudzoziemców w swojej firmie, zobowiązany jest przed złożeniem aplikacji o zezwolenie na pracę:

• dokładnie sprawdzić, czy w miejscowym urzędzie ds. zatrudnienia są zarejestrowane osoby poszukujące pracy z odpowiednim wykształceniem, doświadczeniem i specjalizacją,
• zgłosić wolne miejsce pracy w miejscowym urzędzie ds. praw zatrudnienia i odczekać cztery tygodnie od momentu, kiedy urząd poinformuje, że nie posiada odpowiednich kandydatów spośród obywateli innych regionów Wielkiej Brytanii lub spośród obywateli innych państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego,
• ogłosić istnienie wolnych miejsc pracy w swojej firmie w lokalnej i ogólnokrajowej gazecie/czasopiśmie oraz publikacjach specjalistycznych z danej branży przemysłowej.

W przypadku kiedy pracodawca jest przeświadczony, iż poszukiwanie kandydatów spośród obywateli Wielkiej Brytanii lub państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego jest bezprzedmiotowe, zobowiązany jest przesłać do IND szczegółowe wyjaśnienie przesłanek, na których oparł swe przeświadczenie. Powinien przekonać IND w swoim wyjaśnieniu, że nie ma obywatela brytyjskiego ani też osoby na prawach rezydenta w Wielkiej Brytanii, lub z Europejskiego Obszaru Gospodarczego, która mogłaby objąć dane stanowisko natychmiast lub nawet po dodatkowym przeszkoleniu w Wielkiej Brytanii.

W większości przypadków oczekuje się od pracodawcy podania do publicznej wiadomości (przeważnie za pomocą opublikowania ogłoszeń na to stanowisko) informacji o poszukiwaniu pracownika na dane miejsce pracy. Wyjątek stanowią:

• przesunięcia na stanowisku kierowniczym wewnątrz firmy bądź dla stanowiska przeznaczonego dla rozwoju kariery już zatrudnionego pracownika,
• stanowiska na wysokim szczeblu zarządzania lub jemu równorzędnym, na które nie ma odpowiedniego kandydata,
• nowe stanowiska o zasadniczym znaczeniu dla projektu inwestycji wewnętrznej zmierzające do tworzenia nowych etatów i ściągnięcia kapitału do Wielkiej Brytanii,
• zawody zatwierdzone przez IND i znajdujące się na liście „Shortage Occupations”.

Pracodawca po wypełnieniu wszystkich opisanych wyżej obowiązków, zobowiązany jest przesłać do IND:

• pełną dokumentację udowadniającą kwalifikacje i doświadczenie zawodowe pracownika. Muszą to być dokumenty oryginalne,patrzone pieczęciami oficjalnymi pracodawcy,
• kopie ogłoszeń zamieszczonych poprzednio w prasie,
• informację o firmie wraz z wyciągiem rejestracji firmy,
• dokładne dane personalne wraz ze szczegółowym opisem stanowiska pracy, na którym pracodawca chce go zatrudnić.

Zezwolenia na pracę w pełnym wymiarze czasu pracy są wystawiane na okres do 48 miesięcy, w przypadku nowopowstałej firmy, ubiegającej się o zezwolenie bardziej prawdopodobny jest krótszy okres otrzymania zezwolenia. W momencie składania wniosku pracownik musi być poza obszarem Wielkiej Brytanii, gdzie powinien pozostawać na czas załatwiania formalności.

IND rozpatruje aplikacje minimum 6 tygodni, a następnie wydaje decyzję. W przypadku decyzji pozytywnej instytucja ta przesyła zezwolenie na pracę do pracodawcy, który obowiązany jest przesłać oryginał zezwolenia do cudzoziemca za granicą. Cudzoziemiec, przy wjeździe do Wielkiej Brytanii, obowiązany jest okazać władzom imigracyjnym ważny paszport wraz z wizą oraz zezwoleniem na pracę. Osobie takiej nie wolno zmieniać pracy bez zgody IND.

Wraz z pracownikiem może wjechać do Wielkiej Brytanii jego żona i dzieci na utrzymaniu w wieku do 18 lat. Każdy, kto przepracował w Zjednoczonym Królestwie na podstawie zezwolenia okres 4 lat może ubiegać się o prawo osiedlenia. Wówczas, współmałżonek/ka i dzieci takiej osoby nie będą miały żadnych ograniczeń w podjęciu pracy.

Główne ramy prawa pracy zawierają również Program Szkolenia i Nabywania Doświadczenia Pracy (Training and Work Experience Scheme – TWES). Przeznaczony jest on w pierwszym rzędzie dla rezydentów krajów spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Umożliwia im skorzystanie w Wielkiej Brytanii ze szkolenia, które nie jest łatwo dostępne w ich kraju, a wyniki którego mogą z pożytkiem dla swojego kraju zastosować po powrocie.

Tego typu pozwolenia na pracę wydaje się na czas ograniczony i na staż związany z określonym stanowiskiem pracy, po to, by stażysta zdobył formalne kwalifikacje; lub na krótki okres w celu nabycia doświadczeń w danej pracy, które rozszerzają horyzonty zawodowe stażysty (przemysłowe czy handlowe). Korzystanie z tego programu nie może przekroczyć okresu 3 lat.

Praca sezonowa

Obywatele krajów nie należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, mogą również przyjeżdżać do Wielkiej Brytanii w celu podjęcia tzw. pracy sezonowej. Pracę taką można podejmować jedynie w czasie trwania sezonu, tj. od 1 maja do 30 listopada. Liczba pracowników sezonowych, zatrudnianych co rok, jest jednak ograniczona. W 2001 roku, kontyngent ten wynosił 10 tysięcy osób. Zezwolenia na podjęcie pracy sezonowej, tzw. karty pracy, wydawane są przez operatorów IND na okres czasu trwający od 5 do 12 tygodni. Sezonowe karty pracy wydawane są jedynie studentom studiów dziennych, w wieku od 18 do 25 lat, lub powracającym do tej samej pracy po roku na specjalne zaproszenie brytyjskiego farmera.

Aby otrzymać sezonową kartę pracy, student musi się zobowiązać, że w trakcie pobytu nie zmieni pracy, a po zakończeniu okresu, na które dostał zezwolenie, opuści Wielką Brytanię.

Nowy program pozwoleń na pracę

Minister Spraw Wewnętrznych Zjednoczonego Królestwa (Home Office), David Blunkett, zapowiedział wprowadzenie nowego programu pozwoleń na pracę, aby wspomóc sektory gospodarki borykające się z trudnościami w znalezieniu odpowiednich kandydatów na istniejące i powstające miejsca pracy oraz ułatwić tzw. imigracji ekonomicznej dostęp do brytyjskiego rynku pracy. Program ten zakłada wprowadzenie nowych rodzajów pozwoleń oraz odrębnych procedur ich przyznawania.

Adresatami na obecnym etapie opracowywania projektów będą:

• studenci i absolwenci brytyjskich uczelni wyższych,
• osoby o wysokich kwalifikacjach zawodowych („Highly Skilled Migrant Program”).
• osoby zainteresowane pracą sezonową (projekt poszerzał będzie uprawnienia i możliwości zatrudnienia sezonowego „Temporary Scheme”).

Użyteczne adresy

Home OfficeImmigration and Nationality DirectorateLunar House40 Wellesley RoadCroydon CR9 2BYtel.: (+44) 870 606 7766
Home OfficeWork Permits UKW5MoorfootSheffield S1 4PQtel.: (+44) 114 259 4074