Sobota, 3.06.2000, 8:00-14:00

Zywienie a otylosc - postepy w profilaktyce, diagnostyce i terapii 

Koordynacja: M. Krotkiewski, W. Szostak
Aula Instytutu Biocybernetyki, ul. Trojdena 4

 

Streszczenia


Moderacja: M. Krotkiewski (Götheborg), W. Szostak (Warszawa)

08:00-08:20
OTYLOSC I ZESPOL METABOLICZNY
J. Kolanowski, Uniwersytet Katolicki w Luveun, Belgia

08:20-08:40
FIZJOLOGIA I BIOLOGIA MOLEKULARNA KOMORKI TLUSZCZOWEJ A PATOGENEZA OTYLOSCI
M. Kozlowski, Discovery Biology, Telik Inc., South San Francisco, USA

08:40-09:00
NEUROHUMORALNA REGULACJA UCZUCIA GLODU.
M. Krotkiewski, Department of Medical Rehabilitation, University of Gothenburg, Sweden

09:00-09:20
WYSILEK FIZYCZNY W ZAPOBIEGANIU/LECZENIU CHOROB UKLADU KRAZENIA I OTYLOSCI
K. Nazar, Hanna Kaciuba-Uscilko, Zaklad Fizjologii Stosowanej Centrum Medycyny Doswiadczalnej i Klinicznej PAN w Warszawie

09:20-09:40
OTYLOSC I INNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA W POLSCE. OD EPIDEMIOLOGII DO PROFILAKTYKI
W. Szostak, B.Cybulska, Instytut Zywnosci i Zywienia w Warszawie

09:40-10:00
LECZENIE FARMAKOLOGICZNE OTYLOSCI
B. Zahorska-Markiewicz, II Katedra Patofizjologii Slaskiej AM w Katowicach

10:00-10:20
POLSKIE DOSWIADCZENIA I METODY W LECZENIU CUKRZYCY
J. Taton, Klinika Chorob Metabolicznych i Diabetologii, Szpital na Brodnie w Warszawie

10:20-10:40
HIGIENA ZYWIENIA I ROZWOJ ALERGII
K. Madalinski, Zaklad Immunologii Instytutu Zdrowia Dziecka w Warszawie

10:40-11:00
ZATRUCIE SRODOWISKA W POLSCE, ROLA ZYWIENIA, MOZLIWOSCI ZAPOBIEGANIA
Z. Zachwieja, Zaklad Bromatologii Kolegium Medicum Uniwersytetu Jagielonskiego w Krakowie

11:00-11:20
PRZERWA

11:20-11:40
ANTYOKSYDANTY I ICH ROLA W ZYWIENIU
J. Oszmianski, Akademia Rolnicza, Wydzial Technologii przetworstwa owocow i warzyw, Wroclaw

11:40-12:00
ZYWIENIE A OTYLOSC U DZIECI W WIEKU SZKOLNYM
Irena Kirdzik, Liceum Medyczne, Grodno, Bialorus

12:00-12:20
WARUNKI SRODOWISKOWE I FAKTYCZNY MODEL ZYWIENIA LUDNOSCI LITWY
Tatjana Grygorowicz, Anna Medeiszenia, Centrum Zdrowia Publicznego Okregu Wilenskiego, Litwa

12:20-13:00
Dyskusja okraglego stolu. Odpowiedzi ekspertow na pytania dotyczace leczenia cukrzycy, otylosci, nadcisnienia

13:00-14:00
Rownolegla sesja posterowa - Wystawa/prezentacja produktow firm farmaceutycznach
 

Sesja posterowa:

PODSTAWOWA PRZEMIANA MATERII JAKO INTEGRALNY WSKAZNIK ADEKWATNOSCI ZESTAWU ZREDUKOWANYCH DIET
K. Lawinski, Akademia Medyczna w Minsku, Bialorus

EPIDEMIOLOGIA CUKRZYCY INSULINOZALEZNEJ I JEJ POWIKLAN W MIESCIE GRODNO
H. Zaborowski, I. Zaborowski, Akademia Medyczna w Grodnie, Szpital Kliniczny nr 3 w Minsku, Bialorus

OBJETOSCIOWA ZAWARTOSC WSKAZNIKOW KRWI U CHORYCH NA CUKRZYCE TYPU I
S. W. Cyszkowski, L. W. Nikonowa, A. W. Gladkiewicz, W. G. Cyszkowski, Grodno Medical Institute, Belarus

ZYWIENIE A OTYLOSC
Janina Blagosklonna, Jaroslaw Rafalski, St. Petersburski Panstwowy Uniwersytet Medyczny, Rosja

 

 

OTYLOSC I ZESPOL METABOLICZNY
J. Kolanowski, Uniwersytet Katolicki w Louvain (UCL), Bruksela, Belgia

Termin "Zespol Metaboliczny" oznacza wspolistnienie otylosci brzusznej, opornosci na insuline, zmniejszonej tolerancji glukozy i podwyzszenia poziomu trojglycerydow w osoczu z rownoczesnym obnizeniem poziomu cholesterolu HDL oraz nadcisnieniem tetniczym, skad zwiekszone ryzyko chorob sercowo-naczyniowych. Opornosc na insuline nie jest odpowiedzialna za calosc tego zespolu, bedac niemniej istotnym mechanizmem zmniejszonej tolerancji glukozy. Nie moze byc natomiast uwazana za istotny mechanizm nadcisnienia tetniczego i za wspolistniejace zaburzenia krzepniecia krwi i czynnosci srodblonka naczyn krwionosnych. Zaburzenia te sa prawdopodobnie zwiazane z nadmierna iloscia i aktywnoscia lipolityczna tkanki tluszczowej w jamie brzusznej i zwydzielaniem przez te komorki tluszczowe licznych peptydow (takich jak angiotensyna, PAI-1, adiponektyna lub ASP), ktore moga powodowac opornosc na insuline i zaburzenia czynnosci ukladu krazenia. Wyjasnienie tych mechanizmow jest istotne dla skutecznego zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym. 

FIZJOLOGIA  I  BIOLOGIA  MOLEKULARNA  KOMORKI  TLUSZCZOWEJ  A  PATOGENEZA  OTYLOSCI
M Kozlowski, Discovery Biology, Telik Inc.,
South San Francisco, USA

Our growing understanding of type II diabetes now makes it possible to develop drugs that correct its underlying pathophysiology. One of the major physiological abnormalities in type II diabetes is insulin resistance, which is defined as a decreased ability of insulin to stimulate its signaling pathway. Potential mechanisms for insulin resistance can be found at many levels of the insulin signaling pathway. The earliest step which can be reasonably targeted with a small molecule is the insulin receptor autophosphorylation that occurs in response to insulin binding. Autophosphorylation of the insulin receptor allows it to phosporylate specific substrates and initiates the insulin signaling cascade. A drug that enhances insulin receptor autophosphorylation should functionally reverse the entire range of manifestations of insulin resistance. Furthermore, by acting at this specific site, such a drug should avoid unanticipated side effects. Telik, using its proprietary TRAPÔ drug discovery technology, has discovered a small molecule capable of enhancing insulin receptor autophosphorylation. The activity profile of this compound, as well as those of compounds being pursued by other groups that also target insulin receptor activation, will be reviewed. 

NEUROHUMORALNA  REGULACJA UCZUCIA GLODU
M. Krotkiewski, Department of Medical Rehabilitation, University of Gothenburg, Sweden

Ostatnie lata zaktualizowaly znana od dawna koncepcje dwoch przeciwstawnie dzialajacych osrodkow podwzgorzowych, osrodka glodu LH i sytosci VMH. Anatomicznie wzbogacono ostatnio koncepcje o wspolzaleznym osrodku PVN (nucleus paraventricularis) i AC (nucleus arcuatus), gdzie znaleziono neurony i receptory dla wiekszosci neuropeptydow. Od poczatku wiadomo bylo, ze osrodek VMH dziala pooprzez stymulacje ukladu wspolczulnego i LH – przywspolczulnego. Osrodki podwzgorzowe sa miejscem integracji sygnalow afferentnych z obwodu (receptory i wlokna n. blednego i informacja za posrednictwem neuropeptydow insuliny i leptyny). Osrodki podwzgorzowe moduluja te informacje za posrednictwem szlakow do platow czolowych (swiadomy/kulturowy stosunek do procesow spozycia) i szlakow biegnacych do osrodkow zwiazanych z wechem i wzrokiem. Procesy integracji modulowane sa rowniez przez neurotransmitory, na ktorych stezenie i receptory wplywa szereg nowoczesnych lekow. Osrodki podwzgorzowe wplywaja rowniez na zwiekszenie spozycia poprzez oreksyny i mozliwie poprzez NPY, a na zmniejszenie poprzez melanokortyne i jej receptor MCR-4 oraz nowo odkryty neuropeptyd - CART. Leptyna jak i uklad CRH/urokortyna i NPY nie dzialaja bezposrednio, tylko posrednio za posrednictwem hormonow przewodu pokarmowego, np. CCK. W dalszym ciagu wiemy bardzo malo na temat regulacji uczucia glodu u czlowieka. Dokonuje sie bardzo wiele nieupowaznionych ekstrapolacji z doswiadczen na szczurach. Wiemy napewno, ze system regulacji charakteryzuje tzw. nadobfitosc. Oznacza to ze wylaczenie jednego szlaku (np. droga manipulacji genetycznych) nie wywoluje najczesciej ani otylosci ani niedowagi, stad pesymizm co do nowych lekow opartych na neuropeptydach. Nowe nadzieje budza mozliwosci zmiany struktury genow Mahoniowego i PTP-1B kodujacych niewrazliwosc na insuline. Indukowana punktowa mutacja tych genow zapobiega rozwoju cukrzycy i otylosci – jest nowa metoda leczenia i nadzieja na nowe milenium na zahamowanie „epidemii" obu tych schorzen. 

WYSILEK FIZYCZNY W ZAPOBIEGANIU/LECZENIU CHOROB UKLADU KRAZENIA I OTYLOSCI
Krystyna Nazar, Hanna Kaciuba-Uscilko, Zaklad Fizjologii Stosowanej, Centrum Medycyny Doswiadczalnej i Klinicznej PAN w Warszawie

Mala aktywnosc ruchowa uznawana jest za niezalezny czynnik ryzyka choroby wiencowej serca. Sprzyja ona rowniez
rozwojowi nadcisnienia, otylosci i cukrzycy insulino-niezaleznej.Glownymi mechanizmami lezacymi u podloza patogennego wplywu ograniczenia aktywnosci ruchowej sa zmniejszenie wrazliwosci na insuline i aktywnosci lipazy lipoproteinowej w miesniach szkieletowych. Korzystne efekty systematycznie wykonywanych wysilkow fizycznych obejmuja: zwiekszenie dobowego wydatku energii, zwiekszenie beztluszczowej masy ciala (miesni), zmniejszenie ogolnych zasobow tkanki tluszczowej, czemu towarzyszy redukcja ilosci tluszczu zgromadzonego w jamie brzusznej. Stwierdzono rowniez obnizenie cisnienia tetniczego i zwiekszenie zaleznej od srodblonkawazorelaksacji, poprawe tolerancji weglowodanow i zwiekszenie wrazliwosci miesni na insuline, obnizenie podstawowego stezenia insuliny we krwi, poprawe profilu lipidowego krwi (obnizenie stezenia triacylogliceroli i wzrost stezenia lipoprotein o wysokiej gestosci), korzystne zmiany w ukladzie hemostazy (zmniejszenie agregacji plytek, obnizenie stezenia inhibitora tkankowego aktywatora plazminogenu [PAI-1], aktywacja fibrynolizy). Nowe badania wykazaly ponadto zmniejszenie pod wplywem treningu stezenia we krwi bialka C-reaktywnego (bialko ostrej fazy), uwazanego m.in. za wskaznik zagrozenia zawalem miesnia sercowego i rozwojem zmian zakrzepowych w naczyniach. Wsrod korzystnych efektow aktywnosci ruchowej wymieniane sa rowniez aspekty psychologiczne regularnie wykonywanych wysilkow (dzialanie antydepresyjne i anksjolityczne). Szeroko dyskutowany jest w pismiennictwie rodzaj wysilkow fizycznych, ktore powinny byc zalecane w profilaktyce i leczeniu chorob ukladu krazenia i otylosci. Obecnie coraz czesciej postulowana jest koniecznosc uwzgledniania w programie treningowym cwiczen z pokonywaniem oporu (cwiczenia silowe).Molekularne mechanizmy profilaktycznych efektow wysilkow fizycznych w chorobach ukladu krazenia i przemiany materii nie sa dotychczas w pelni wyjasnione. Nowe kierunki badan zmierzaja do poznania wplywu czynnikow srodowiskowych i aktywnosci ruchowej (lub jej braku) na ekspresje i funkcje genow zwiazanych z predyspozycja do rozwoju tych chorob. 

OTYLOSC I INNE CZYNIKI  RYZYKA CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA W POLSCE: OD EPIDEMIOLOGII  DO PROFILAKTYKI
W. Szostak, B. Cybulska, Instytut Zywnosci i Zywienia w Warszawie

Polska cechuje sie bardzo duza umieralnoscia na chorobe niedokrwienna serca (ChNS). Pozostaje to w zwiazku z duzym nasileniem czynnikow ryzyka tej choroby. Wybrane czynniki ryzyka ChNS w Warszawie i Polsce pol.-wsch. w 1993 r. (Pol-MONICA):

Czynniki ryzyka

Warszawa

Polska pol.-wsch.

mezczyzni

kobiety

mezczyzni

kobiety

Spozycie tluszczu (% energii)

41,0

39,2

36,2

34,4

Spoz. nasyc. kw. tl. (% energii)

14,7

14,2

14,4

13,7

Spoz. cholesterolu (mg/dzien)

433

302

460

327

Palenie papierosow (% populacji)

50

33

54

20

BMI 30 kg/m2 (% populacji)

22

29

15

?

Nadcisnienie tetnicze (% populacji)

46

36

44

43

Chol.całk. > 200 mg/dl (% populacji)

70

67

64

63

LDL-chol 160 mg/dl (% populacji)

30

24

19

22

Triglicerydy 200 mg/dl (% populacji)

15

6

18

12

Po 1980 r. zmniejszylo sie spozycie produktow pochodzenia zwierzecego na rzecz zwiekszenia konsumpcji zywnosci roslinnej. Ogolne spozycie energii i tluszczow zwierzecych zmalalo. Zmniejszylo sie takze wydatkowanie energii w zwiazku z bardzo szybkim rozwojem motoryzacji. Zapadalnosc i umieralnosc na choroby ukladu krazenia zmniejszyla sie, co nalezy wiazac glownie ze zmniejszeniem spozycia nasyconych kwasow tluszczowych. Obserwuje sie jednak slabo wyrazona tendencje do zwiekszenia odsetka ludzi otylych.
W referacie wykorzystane zostana opracowania programow: Pol-MONICA (S. Rywik, J. Pajak) i Narodowego Programu Profilaktyki Cholesterolowej, a takze prace Instytutu Zywnosci i Zywienia (W. Sekula). Polskie Towarzystwo Kardiologiczne opracowalo rekomendacje dotyczace profilaktyki choroby niedokrwiennej serca, oparte czesciowo na doswiadczeniach zebranych w toku realizacji Narodowego Programu Profilaktyki Cholesterolowej. Rekomendacje obejmujs szacunek ogolnego ryzyka ChNS na podstawie wystepowania i kojarzenia sie czynnikow ryzyka: palenie tytoniu, stezenia LDL-chol, stezenia HDL-chol, Hlp rodzinna, cisnienie krwi, wiek, plec menopauza, ChNS w rodzinie lub u pacjenta, choroby innych tetnic, cukrzyca. Intensywnosc zwalczania czynnikow ryzyka, szczegolnie hiperlipidemii, zalezy od stopnia ryzyka ogolnego. Duze znaczenie przywiazuje sie do racjonalizacji zywienia i zwalczania otylosci. Zasady profilaktyki ChNS sa ntensywnie upowszechniane poprzez szkolenie podyplomowe lekarzy i oswiate zdrowotna.
W referacie wykorzystane zostana opracowania programow: Pol-MONICA (S.Rywik, J. Pajak) i Narodowego Programu Profilaktyki Cholesterolowej, a takze pryce Instytutu Zywnosci i Zywienia (W. Sekula). 

LECZENIE FARMAKOLOGICZNE OTYLOSCI
Barbara. Zaharska-Markiewicz, Katedra Patofizjologii, Slaska Akademia Medyczna, Katowice

Przyczyna otylosci jest dodatni bilans energetyczny wynikajacy z nadmiernego dowozu pokarmu w stosunku do potrzeb organizmu. Dlatego podstawa leczenia otylosci jest uzyskanie ujemnego bilansu energetycznego poprzez zalecenia dietetyczne, aktywnosc fizyczna, modyfikacje zachowan oraz farmakoterapie.
Podstawowe farmaceutyki stosowane w leczeniu otylosci to leki:
-hamujace laknienie
-zmniejszajace wchlanianie w jelitach
-dzialajace termogenicznie.
Najkorzystniej zasycajaco dzialaja leki serotoninergiczne. Jednakze wstrzymane zostalo stosowanie deksfenfluraminy, ktora zwieksza uwalnianie i hamuje wychwyt zwrotny serotoniny w synapsach nerwowych, ze wzgledu na opisanie zmian zastawkowych serca u pacjentow dlugotrwale stosujacych leki hamujace laknienie. Mazyndol – pochodna izoindolowa dziala anorektycznie przez hamowanie wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy w osrodkowym ukladzie nerwowym. Moze wywolywac liczne objawy niepozadane.
Kluczowa role w patogenezie otylosci odgrywa tluszcz pokarmowy. Dlatego istotny postep w leczeniu otylosci stanowi wprowadzenie Orlistatu (Xenical) – inhibitora lipazy trzustkowej jako leku hamujacego trawienie triglicerydow i zmniejszajacego wchlanianie tluszczow. Orlistat dziala w jelitach hamujac trawienie tluszczow, skutkiem czego 30% zjedzonego tluszczu nie wchlania sie i zostaje wydalonych ze stolcem. Orlistat stosuje sie w dawce 3 x dz po 120 mg/ dobe, przyjmowanej z glownymi posilkami, z dieta umiarkowanie niskokaloryczna. Zachecajace sa wyniki zastosowania Chitosanu w kuracjach odchudzajacych.
Termogeneze pobudzaja leki adrenomimetyczne (efedryna) oraz metyloksantyny (kofeina). Sibutramina (Meridia) hamujac wychwyt zwrotny serotoniny nasila poposilkowe uczucie sytosci, a poprzez mechanizm adrenergiczny zwieksza termogeneze. Stosowana jest w dawce 10 mg lub 15 mg dziennie.
Trwaja poszukiwania lekow pobudzajacych wybiorczo 
b3-adrenoreceptory oraz ingerujacych w regulacje laknienia. 

POLSKIE DOSWIADCZENIA I METODY W LECZENIU CUKRZYCY
J. Taton, Klinika Chorob Metabolicznych i Diabetologii, Szpital na Brodnie w Warszawie

Wsrod liczacej 38.665 tys. populacji Polski znajduje sie 4-5% osob chorych na cukrzyce. Te znaczna subpopulacje mozna by scharakteryzowac jak nastepuje:
liczba chorych na cukrzyce ogolna, (4-5%) -1,5 miliona
liczba przypadkow znanych i zarejestrowanych - 800.000
liczba przypadkow nieznanych i nieleczonych - 700.000
chorych leczonych insulin- 300.000
chore na cukrzyce dzieci i mlodziez do 19 r. z - 21.000
Bezposrednie wydatki na leczenie cukrzycy w 1996 r. wyniosly 1.094.061.850 zl, bylo to 6,9% calkowitego budzetu na ochrone zdrowia (wg. K. Kassimowa-Skarbek).
Wszystkie prognozy stwierdzaja, ze do roku 2025 liczba chorych na cukrzyce typu 2 na swiecie i w Polsce moze sie podwoic. Taki stan rzeczy jest przyczyna planowania i organizowania wielu dzialan w formie doraznej i dlugookresowych programow i akcji.
W Polsce do najwazniejszych naleza:

  • Program wytworzenia kompleksowego modelu opieki diabetologicznej i laczonej o kompleksowym charakterze medyczno-zawodowym, spolecznym a takze intelektualnym, organizacyjnym i finansowym.

  • Program zastosowania w praktyce europejskich celow, zasad, metod optymalizacji opieki diabetologicznej zgodnie z ich ujeciem w Deklaracji Swiatowej Organizacji Zdrowia (Europa) i Miedzynarodowej Federacji Cukrzycowej (IDF-Europa) a takze Europejskiego Towarzystwa Badania Cukrzycy (EASD). Deklaracja z St. Vincent oraz we wszystkich dalszych dokumentach i dzialaniach tych organizacji (z polskim uczestnictwem) az do deklaracji WHO/IDF z Istambulu (1999).

  • Resortowy plan optymalizacji opieki diabetologicznej

  • Plany i dzialania konsultanta krajowego i konsultantow regionalnych w dziedzinie diabetologii.

  • Programy wspierajace jak cykl badan zamawianych w Komitecie Badan Naukowych w zakresie ulepszania opieki diabetologicznej, Bank Srodkow Technicznych do Diagnostyki i Leczenia Cukrzycy, Program Opieki Nad Ciezarnymi z Cukrzyca, Plan Edukacji Terapeutycznej, Plan Monitorowania Jakosci Opieki Diabetologicznej.

Plany, wyniki i perspektywy w zakresie tych programow i dzialan przedstawiono z podzialem na cele realne i odlegle wskazujac jednoczesnie na glowne bariery. 

HIGIENA ZYWIENIA A ROZWOJ ALERGII
K. Madalinski, Zaklad Immunologii, Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie 

Wystepowanie alergii atopowej przybiera rozmiary epidemiczne w Europie Zachodniej i USA, a Polska wchodzi w strefe zagrozenia. W gre wchodza czynniki srodowiskowe (m.in. chemiczne, zakazne, zmiana fizjologicznej flory bakteryjnej) ulegajace szybkim zmianom w miare poprawy dobrobytu i wzrostu higieny. Czynniki srodowiskowe powoduja przesuniecie rownowagi limfocytow Th1/Th2 w kierunku ‘proalergicznej’ subpopulacji Th2 i rownowagi produkcji cytokin: interferon gamma (IFN-g) i interleukiny- 4 (IL-4) – w kierunku IL-4, uwaza sie wiec je za odpowiedzialne za wywolanie modulacji ukladu odpornosciowego, prowadzacej do rozwoju alergii. 
Poprawa higieny zycia czlowieka zaczyna eliminowac bakterie kwasu mlekowego z przewodu pokarmowego i prowadzi do przesuniecia rownowagi limfocytow w kierunku charakterystycznej przewagi Th2. Poglad ten potwierdzaja badania epidemiologiczne, w ktorych porownano np. czestotliwosc wystepowania alergii w krajach rozwinietychi rozwijajacych sie. Badania dotychczasowe wydaja sie wskazywac, ze zastosowanie we wczesnym okresie zycia probiotykow ma potencjalne mozliwosci modulacji immunologicznej i w perspektywie – zapobiegania rozwoju alergii. Punktem wyjscia tego rozumowania jest fakt, iz tkanka limfatyczna przewodu pokarmowego jest miejscem, gdzie kolonizujaca flora bakteryjna wplywa na caly organizm. Jako przyklad moga sluzyc bakterie z grupy Lactobacillus, ktore stymuluja synteze IFN-g przez limfocyty in vitro, a w wiekszych dawkach takze in vivo, wzmacniajac os limfocytow Th1. Ponadto - niedawno odkrytym, silnym czynnikiem cytokinowym, ktory moglby odwrocic zachwiana proporcje Th1/Th2 wydaje sie byc interleukina-12 (IL-12). 

ZATRUCIE SRODOWISKA W POLSCE, ROLA ZYWIENIA, MOZLIWOSCI ZAPOBIEGANIA
Z. Zachwieja, Zaklad Bromatologii PAN, Krakow

Czy woda pitna moze wplywac na zawartosc makro- i mikropierwiastkow w organizmie czlowieka? Istnieja doniesienia wiazace sklad wody pitnej, spozywanej przez ludzi z zapadalnoscia na choroby serca (wapn, magnez), cukrzyce (cynk), zaburzenia funkcji poznawczych w starszym wieku (wapn), czy tez wzrost toksycznosci niektorych metali (olow, mangan) przy niskiej zawartosci magnezu we wodzie. W naszych dotychczasowych badaniach stwierdzono, iz na terenie Krakowa woda pitna pochodzi z kilku zrodel i jej sklad mineralny jest bardzo zroznicowany. Udzial tych wod pitnych w dziennym zapotrzebowaniu ludzi na wapn, magnez i cynk, a takze w dostarczaniu olowiu miesci sie w granicach od kilku do kilkudzieseciu procent. I tak dla wapnia wynosi on 8–24% , magnezu 4–20%, cynku 1–13%. Olow przedostajacy sie z woda pokrywa 0–40% PTWI. Woda pitna dostarczana jest codzienne, czesto przez wiele lat. Nalezaloby wiec podjac probe zbadania na ile jest to istotny czynnik. Okreslanie rzeczywistych zasobow wapnia, magnezu i cynku w organizmie zdrowego czlowieka napotyka na trudnosci. Zwykle mierzy sie stezenie pierwiastkow we krwi. Pomaga to w wykrywaniu jedynie zmian patologicznych, a nie daje odpowiedzi w przypadku slabych i srednich odchylen. Przebadalismy populacje ponad 100 zdrowych, 6-letnich dzieci z kilku dzielnic Krakowa. Od dzieci tych pobrano krew i wlosy i oznaczono metoda AAS zawartosc wybranych pierwiastkow. Rozrzut wynikow wyrazony wspolczynnikami zmiennosci byl dla krwi kilka razy nizszy, niz dla wlosow. Potwierdza to, iz krew wykazuje silna homeostaze. Natomiast wysokie rozproszenie wynikow uzyskane dla wlosow stwarza pewne nadzieje na znalezienie korelacji pomiedzy stezeniem danego pierwiastka we wlosach, a jego zasobami w organizmie. Zawartosc badanych pierwiastkow we wlosach dzieci korelowalismy z ich stezeniem w wodzie pitnej. I tak np. dla cynku otrzymalismy silna, dodatnia korelacje. Dalsze badania sa w toku. 

ANTYOKSYDANTY I ICH ROLA W ZYWIENIU
J. Oszmianski, Akademia Rolnicza, Wydzial Technologii przetworstwa owocow i warzyw, Wroclaw

Tlen jest niezbedny dla funkcjonowania organizmow zywych, ale takze moze je uszkadzac. Z tlenu czasteczkowego moga powstac niebezpieczne dla organizmu reaktywne formy jak np. tlen singletowy, rodniki wodortlenowe, ponadtlenkowe i inne. Na powstawanie tych zwiazkow ma wplyw stres, stany zapalne organizmu, zatrute srodowisko, metale ciezkie, promieniowanie, papierosy, alkohol, produkty utleniania zywnosci i inne. Powstale aktywne zwiazki niszcza skladniki komorek, wywoluja zmiany w DNA. Moga byc one przyczyna ponad 60 roznych chorob i zaburzen w organizmie czlowieka jak miazdzyca, cukrzyca, choroby ukladu nerwowoego, nowotwory, zacma i inne.Organizm ludzki posiada wlasne systemy obronne przed wolnymi rodnikami. Moga byc one wzmacniane przez antyoksydanty pochodzace z zywnosci. Do naturalnych antyoksydantow naleza karotenoidy, kwas askorbinowy, tokoferole, polifenole i inne. Szczegolnie duza skutecznosc antyoksydacyjna wykazuja polifenole roslinne. Chronia one przed utlenianiem poprzez pochlanianie tlenu i wolnych rodnikow, chelatowanie metali katalizujacych utlenianie oraz hamujac aktywnosc enzymow utleniajacych jak np. lipoksygenaz. Naturalne przeciwutleniacze polifenolowe wykazuja czesto skutecznosc zblizona do syntetycznych. Niektore z nich jak np. proantocyjanidyny maja 50-krotnie wieksza aktywnosc przeciwrodnikowa niz witamina E i 18-krotnie wieksza niz kwas askorbinowy. Ponadto wykazuja wiele cennych wlasciwosci jak odtruwanie organizmu poprzez wiazanie toksycznych metali i alkaloidow, dzialanie przeciwzapalne, antyhepatotoksyczne, przeciwnowotworowe, przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne. Polifenole zapobiegaja zakrzepom i miazdzycy naczyn krwionosnych, wzmacniaja sciany naczyn poprzez tworzenie wiazan z kolagenem, zmniejszaja powstawanie histaminy uszkadzajacej sciany naczyn oraz hamuja utlenianie cholesterolu. Zdolnosc tanin do zmiatania wolnych rodnikow oraz wiazania jonow metali - m.in. promieniotworczego strontu 90 zostala wykorzystana w profilaktyce i leczeniu schorzen popromiennych. Pochlaniajac promieniowanie UV w zakresie 240-360 nm chronia organizm przed szkodliwymi jego skutkami. Antocyjany, czerwone barwniki polifenolowe stosuje sie w leczeniu krotkowzrocznosci, kruchosci naczyn krwionosnych, wrzodow i innych. Antyoksydanty pochodzace z zywnosci, glownie ze swiezych owocow i warzyw, moga byc pomocne w profilaktyce wielu chorob cywilizacyjnych. 

ZYWIENIE A OTYLOSC  U  DZIECI W WIEKU  SZKOLNYM
Irena Kirdzik, Liceum Medyczne, Grodno, Bialorus

Glownym celem tej pracy bylo zbadanie charakteru zywienia dzieci w wieku szkolnym, wplyw na rozwoj nadwagi i wyjasnienie czynnikow, ktore w wiekszym stopniu wplywaja na otylosc, wystepujaca u 0, 4% -1,5% dzieci. Charakterystyczne dla zywienia tych dzieci jest:
1. Obfitosc posilkow w II polowie dnia, opozniony ostatni posilek.
2. Zuzywanie zbytniej ilosci chleba bialego.
3. Ograniczone spozywanie jarzyn i owocow.
4. Nadmiar tluszczu zywiolowego.
5. Niedobor produktow kwasno mlecznych.
Taki charakter zywienia jest tradycyjny w danym regionie i jest uwarunkowany socjalnie. 

WARUNKI SRODOWISKOWE I FAKTYCZNY MODEL ZYWIENIA LUDNOSCI LITWY
Grygorowicz Tatjana, Medeiszenie Anna, Centrum Zdrowia Publicznego Okregu Wilenskiego, Litwa

Zachodzaca na Litwie od 10 lat transformacja ustrojowa spowodowala wiele glebokich zmian w roznych obszarach zycia spolecznego, rowniez w dziedzinie zdrowotnej. W ciagu ostatnich lat wciaz narasta swiadomosc duzego wplywu sposobu zywienia na zdrowie czlowieka. W programie "Ochrona zdrowia na Litwie do 2010 roku" w rozdziale "Zdrowe zywienie" jednym z glownych zadan jest powszechna edukacja spoleczenstwa o zdrowym zywieniu i opracowanie fizjologicznych norm wyzywienia . Do 1997 r. na Litwie nie bylo badan w dziedzinie zywiena, dlatego w latach 1997-1998 byly wykonane badania faktycznego modelu zywienia doroslych wedlug rekomendacji Swiatowej Organizacji Zdrowia. Losowo byla wybrana grupa 3000 ludzi: 1431 mezczyzn i 1569 kobiet w wieku 20-65 lat z roznych regionow Litwy. Informacje w postaci ankiety, 39 pytan, o zywieniu i stanie zdrowia otrzymano od 72,7% (2182 osob). Analiza danych wykazala:
- wedlug indeksu masy ciala w wieku 19-34 lat normalna wage ciala mialo 59,8 % mezczyzn, nadwage - 33,9%, a otylosc - 5,4%, w grupie 35-49 lat i 50-64 lat nadwage mieli odpowiednio 44,3% i 48,5%, otylosc -12,3% i 14,5%. Wsrod kobiet w grupie 19-34 lat normalna wage ciala mialo 70,9%, a 35-49 lat - 49,6%, 50-64 lat nadwage mialo 39,7%, a otylosc - 27,9%. Nadwaga najwiecej rozpowszechniona wsrod mieszkancow rejonow Wilenskiego i Kowienskiego.
– srednio w ciagu roku mieszkaniec Litwy spozywa miesa i przetworow miesnych - 58 kg, mleka i przetworow mlecznych -117 kg, chleba i produktow zbozowych - 55 kg, ziemniakow -134 kg, warzyw - 87 kg, owocow i jagod -144 kg.
- wartosc energetyczna calodziennego wyzywiena dla mezczyzn - 2489,3 kcal, kobiet - 1841,5 kcal.
- mieszkancy Litwy spozywaja duzo tluszczow (olej roslinny - 57,6% respondentow) i malo weglowodanow. 
- mezczyzni pala czesciej od kobiet. W grupach 19-34 lat nie pali 28,9% mezczyzn i 77,8% kobiet, 35-49 lat odpowiednio 27,1% i 77,3%, 50-64 lat 50,2% i 93,4%.
Choroby ukladu krazenia sa najczestsza przyczyna zgonow na Litwie.Wadliwe zywienie uwaza sie za najwazniejszy srodowiskowy czynnik ryzyka tych chorob. Chociaz mieszkancy Litwy najczesciej kupuja produkty wedlug ceny, jednak zasluguje na uwage, ze 15% respondentow duze znaczenie przypisuje wzgledom zdrowotnym.
Rezultaty badan sa przedstawione w 82 tabelach i wykresach, ktore przedstawiaja model zywienia w zaleznosci od socjalnych i ekonomicznych warunkow zycia, miejsca zamieszkania, wyksztalcenia, wieku, plci. 

Sesja posterowa

 

PODSTAWOWA PRZEMIANA MATERII JAKO INTEGRALNY WSKAZNIK ADEKWATNOSCI ZESTAWU ZREDUKOWANYCH DIET
K. Lawinski, Akademia Medyczna w Minsku, Bialorus

Celem  pracy bylo badanie dynamiki podstawowej przemiany materii w ciagu 10 dni stosowania diety odchudzajacej. Dobowy deficyt energetyczny wynosil 1800-2000 kcal. Trzy grupy pacjentow uzywalo diety z rozna zawartoscia bialka: pierwsza - 30 g, druga - 123 g, trzecia - 54 g na dobe. Zmiany podstawowej przemiany u pacjentow drugiej i trzeciej grupy byly minimalne. U pacjentow z pierwszej grupy poziom podstawowej przemiany, w porownaniu ze srednim wskaznikiem, wzrosl od 1,5 do 2 razow. Srednia dobowa utrata wagi ciala wyniosla wsrod pacjentow drugiej i trzeciej grupy badanych, odpowiednio  - 0,376% i 0,552%, wsrod pacjentow pierwszej grupy - 0,699%. W pracy zostanie omowione znaczenie powyzszych wynikow dla terapii otylosci. 

EPIDEMIOLOGIA CUKRZYCY INSULINOZALEZNEJ W I JEJ POWIKLAN W MIESCIE GRODNO
H. Zaborowski, I. Zaborowski, Akademia Medyczna w Grodnie, Szpital kliniczny Nr 3 w Minsku, Bialorus

W pracy  prezentujemy wyniki badan epidemiologii cukrzycy insulinozaleznej doroslych w miescie Grodno za 1998
rok. Wedlug naszych danych cukrzyca insulinozalezna wystepuje w 22,0% wszystkich przypadkow cukrzycy u doroslych w tym miescie. Poczatek choroby u co trzeciego mezczyzny (32,3%) i co czwartej kobiety (22,3%) przypada na stosunkowo mlody wiek - do 39 lat. Roznice te obserwuje sie w ciagu okresu  zdolnosci do pracy oraz na poczatku wieku emerytalnego i  wynosi 65,5% u mezczyzn, 50,1% u kobiet. Ogolnie rozprzestrzenienie cukrzycy insulinozaleznej wsrod mezczyzn rejestruje sie o 1,2 raza czesciej niz wsrod kobiet. U wiekszosci chorych (90,3%) rejestruje sie rozne powiklania, z nich po jednym u 11,9% chorych na cukrzyce insulinozalezna, po dwa - u 8,5%, trzy - 16,9%, cztery - u 15,3% i po wiecej - u 37,7%. U co drugiego chorego stwierdzono katarakte, retinopatie, chorobe wiencowa. W pozniejszym okresie pojawia sie choroba nadcisnieniowa (48,6%), neuropatia czuciowa i zwloknienie miesnia
sercowego na tle miazdzycy tetnic (do 47,2%), zaburzenie krazenia mozgowego krwi (36,1%), nefropatia (23,6%), nefropatia autonomiczna (16,7%), makroangiopatie konczyn dolnych (15,3%), zawal serca (11,1%), stopa cukrzycowa (4,2%). Inwalidztwo w wyniku cukrzycy insulinozaleznej rozwija sie w przeciagu 5,1 lat, charakteryzuje sie ciezkim przebiegiem i w 87,7% przypadkow przyznawana jest I i II grupa. Podniesienie grupy przy kolejnych komisjach nastepuje u 5,5% przypadkow,  rehabilitacja czesciowa u 4,4%, pelna medyczna i socjalna rehabilitacja - w pojedynczych przypadkach.
Omawiamy wykorzystanie uzyskanych informacji  przy organizacji pomocy leczniczo-profilaktycznej osob cierpiacych na cukrzyce insulinozalezna. 

OBJETOSCIOWA ZAWARTOSC WSKAZNIKOW KRWI U CHORYCH NA CUKRZYCE TYPU I
S. W. Cyszkowski, L. W. Nikonowa, A. W. Gladkiewicz, W. G. Cyszkowski, Grodno Medical Institute, Belarus

Przeprowadzone badania dotycza objetosciowej zawartosci tlenu, oksyhemoglobiny, cisnienia dwutlenku wegla i ogolnej zawartosci dwutlenku wegla w krwi zylnej u 82 pacjentow chorych na cukrzyce uzaleznionych od insuliny. U 26 z nich wykryto kwasice ketonowa o roznym stopniu rozwoju. Wyniki badan swiadcza o naruszeniu funkcji przenosnikowej tlenu, w krwi i procesow utleniajaco-redukcyjnych w tkankach u chorych cukrzyca 1 typu z kwasica ketonowa. Przy kwasicy ketonowej zachodza bardziej ciezkie naruszenia przemiany materii, ktore w wiekszym znaczeniu wplywaja na poziom zawartosci tlenu i oksyhemoglobiny  w krwi zylnej chorych. 

ZYWIENIE A  OTYLOSC
Janina Blagosklonna, Jaroslaw Rafalski, St.Petersburski Panstwowy Uniwersytet Medyczny, Rosja

Znaczenie otluszczenia brzusznego w patogenezie zespolu opornosci na dzialanie insuliny. Wyniki badania 1178 chorych na otluszczenie brzuszne, chorobe wiencowa, cukrzyce II typu, nadcisnienie tetnicze, pozwolily na sformulowanie wspolnej patogenezy tych chorob. Wspolnymi byly wzgledny hiperkortycyzm, opornosc na insuline i hiperinsulinemia. Najwczesniejszym odchyleniem od normy, ktore wchodzi w syndrom metaboliczny i moze doprowadzic do pojawienia sie wspomnianych chorob, bylo otluszczenie brzuszne. Leczenie otluszczenia bedzie mialo istotne znaczenie w profilaktyce i leczeniu innych chorob syndromu metabolicznego.

 

Streszczenia